Lengi að fatta gott verk

Jón Gnarr ætlar að hætta! Þar kom hann mér eins og flestum á óvart og skýring hans sjálfs að hann væri ekki stjórnmálamaður heldur grínisti. Loksins fattaði ég djókinn. Borgarstjórastarfið var grín, eða öllu heldur gerningur, listgerningur en ekki stjórnmálagerningur og frá fagurfræðilegu sjónarmiði hlaut hann að hætta núna. Gerningnum lokið með glæislegri útgöngu.

Ég kann ekki að skýra út list, en kann að meta list eins og hver annar. Góð list hrífur mann og sýnir  heiminn í nýju ljósi; hún er alltaf á undan í mark og lætur mann ekki grípa sig, frekar en ýsan andskotann. Og þeim mun betri verður listin sem hún sýnir hversdagslegri hluti á nýjan hátt. Góð list bætir miningar manns og menningu, sum list breytir meira að segja heiminum og menningu okkar allra.

Ég hélt að Jón Gnarr yrði trúður á borgarstjórastóli. Trúður sem gerði grín að öllu tilstandinu, hæddist að stjórnmálunum og gæfi okkur útrás fyrir reiði og angist, en það varð ekki. Samt neitaði hann að verða stjórnmálamaður. Jón Gnarr fann aðra leið, hann varð hvorki trúður né stjórnmálamaður, heldur venjulegur maður. Það var grínið, Jón Gnarr borgarstjóri og venjulegur maður. Það hlýtur að hafa tekið á. Hann lét hjartað ráða, eins og valdalausir og plottlausir menn gera í fláráðum heimi og neitaði að taka til vopna. Borgarstjórinn sem neitaði pólitískri herþjónustu, gerði hvorki grín að andstæðingum sínum né reifst við þá. Stjórnmálamaður sem neitaði að eiga andstæðinga og setti blómið í byssuhlaupið. En þótt hermenn með blóm í byssuhalupinu vinni engin stríð er hugmyndin af blóminu í byssuhlaupinu dæmi um listaverk sem lifir svo lengi sem byssur verða til. Því þegar stríðin hafa geysað og blóðið runnið eftir strætunum og fólkið er orðið úrvinda af stríðsrekstri getur mynd af blómi í byssukafti stöðvað stríð. Þanning kom þessi gerningur Jóns Gnarr og félaga sem frelsun undan stjórnmálum sem voru komin fram yfir að vera léleg, spillt og hneykslanleg en orðin beinlínis sorgleg og niðurlægjandi. 

Og þá er bara að þakka fyrir sýninguna og vona að okkur auðnist að draga ályktanir af þessu áhrifamikla verki um venjulega manninn í borgarstjórastólnum.

Nýr spítali á gatnamótum

Afsakið, örfá orð um heilbrigðispólitík. Fáir virðast hafa velt vöngum yfir þeim fréttum sem bárust þegar í upphafi stjórnarmyndunar að sjálfstæðismenn vildu aftur sérstakan heilbrigðisrráðherra. Þeim flokki hefur hingað til verið það ráðuneyti laust í hendi í samningum, en virðast nú vilja hafa þar sinn mann fyrst þessi tillaga kemur fram. Stendur eitthvað til? Heilbrigðismálin eru enginn pólitískur sælurætur í þeirri krísu sem verðandi stjórnaflokkar bentu nokkuð dyggilega á í kosningabáráttunni. Og það eru engar ýkjur að heilbrigðiskerið er í alvarlegri kreppu. Hin bráða kreppa er ekki ein, hún er tvöföld og hvor með að minnsta kosti kryppur tvær. Annars vegar er rekstarkreppa eftir ótrúlegan niðurskurð og gengisfellingu í kjölfar hruns með fjársvelta starfsemi og mannauðsvandamál launa, aðstöðu og tækifæra sem ekki eru til neinnar samkeppni lengur. Hins vegar er fjárfestingarkreppa vegna úrelts tækjabúnaðar og haltrandi tækniþróunar, ekki síst á háskólaspítalanum og við því má bæta máli málanna, húsnæðismálunum Landspítala háskólasjúkrahúss. Það er öllum ófremdarástandið ljóst og bráðaþjónusta enn í tvíriti sitthvorumegin Öskjuhlíðar svona löngu eftir sameiningu spítlanna fær mann til að trúa gömlum sögum um draugagang á leiðinni.

Stóra mál fráfarandi stjórnar, Vatnsmýrarspítalinn, er því stigi að manni skilst, að gröfukjaftarnir bíði óþreyjufullir eftir að byrja verkið. Þessi stórframkvæmd vakti hins vegar enga hrifningu verðandi stjórnarflokka og Framsókn vildi í kosningabaráttunni slá henni á frest, svo ný stjórn verður að svara því á fyrsta degi hvort hún ætli að hrökkva eða stökkva út í Vatnsmýrina. Og ef díseldrekunum verður snúið við þarf að kynna okkur plan-bé.

Vert er að hafa í huga að stóri-Landspítali er ekki bara byggingaþyrping heldur líka stefnumótun. Hann er staðfesting og frekari framvinda samjöppunar sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu á einn stað undir eina stjórn og það hljómar ekki mjög einkavæðingarvæn stefna. Önnur lausn húsnæðiskreppuni gæti verið hin þveröfuga, að minnka starfsemina og bjóða öðrum að sinna þeim hlutum hennar sem ekki þurfa nauðsynlega að vera á hátæknilegum bráðaspítala. Þetta kemur allt í ljós, eins og karlinn sagði, en ég endurtek að ný ríkisstjórn verður þegar í upphafi að svara hvort fyrri áform standi og hvað annars standi til.

En er krafa sjálfstæðismana um sérstakan heilbrigðisráðherra vísbending um að meiri háttar umbylting í heilbrigðiskerfinu standi til?

Gömul saga tileinkuð kjósendum þessa lands

Sagan gerist á þeim tímum, löngu fyrir rúllubagga, þegar enn var reynt að þurrka hey á þessu blauta landi. Ef hey er hirt of blautt hitnar í stabbanum og getur jafnvel orðið eldur af, enda voru hlöðubrunar tíðir á þessum árum. Í fjarlægri sveit brunnu í rosatíð svo margar hlöður að bændur urðu örvæntingarfullir og ákváðu að stofna slökkvilið. Valinkunnur bóndi var sendur suður á námskeið hjá slökkviliðinu og festi um leið kaup á gömlum brunabíl. Hann kenndi hópi vaskra heimamanna réttu handtökin og slökkviliðið var reiðubúið. Svo eftir langa mæðu kviknaði í hlöðu. Sveitasíminn bar boðin með hraði á alla bæi og brunabíllin kom æðandi með sírenur heim á bæ. Slökkvistjóra mætti sótsvartur, móður, en skælbrosandi bóndinn á hlaðinu. Honum hafði sjálfum tekist að slökkva eldinn. Það hnussaði í slökkvistjóra. Og þegar hann hafði litið inn í hlöðuna hristi hann hausinn framan í bónda og sagði þungur á brún: "Grunaði ekki Gvend. Vitlaust slökkt"

Rýnt í gruggugt vatn

Lífið er að fjara úr Lagarfljóti vegna aurburðar í kjölfar Kárahnjúkavirkjunar og menn þar eystra muna ekki eftir að því hafi verið spáð. Þeir muna eitthvað sagt um minni rýni fljótsins, en ekki þessi ósköp. Þeir muna eflaust líka eitthvað um gagnrýni, og að ekki hafi verið mark á henni takandi. Það rann allt eftir einni slóð þegar ákveðið var að virkja eins og síðar allt rann eftir einni slóð fram af hengifluginu. En hví skyldi það koma einhverjum á óvart að fiskur í Lagarfljóti yndi því illa að fá allan aurinn úr Jöklu yfir sig? Hvaða fræði voru það? Það voru engin fræði, það var pólitík. Fólk var blindað, einkum fólk á Austurlandi, sem hafði eðlilegar áhyggjur af framtíð byggðarinnar. Pólitikin bauð Lausnina og ekkert stopp. Virkjun var rakið dæmi, eintómir plúsar og engir mínusar. Mínusarnir voru áróður, plúsarnir sannleikur, því þannig virkar mannshugurinn þegar reiknigáfan hittir óskhyggjuna. Við munum þessa tíma og þetta andrúmsloft. Munum hvernig stjórnmálamennirnir voru búnir að ákveða að ekkert skyldi stöðva þá og hvaða vopnum var beitt til að tortryggja gagnrýnendur og hvernig efasemdir og óþægilegar niðurstöður voru snúnar niður. Menn beittu þar valdi og tefldu fram trausti sínu sem kjörnir fulltrúar fólksins og trausti hins opinbera kerfis gegn öllum efasemdum og allri gagnrýni. Svo var sprengt og flætt yfir land, en eftir lá eitrað andrúmsloft óheiðarlegrar ákvörðunar. En um leið og vatnið flæddi og kaffærði víðerni hálendisins og jökulfljótinu auruga var veitt í nýjan farveg byrjaði að flæða undan því trausti sem misnotað hafði verið og fólk fór að leita nýrra farvega í huganum. Svo leiddi hvað af öðru, hin skelfilega Kárahnjúkahagstjórn, Bóla og Hrun. Ráð manna með alltof mikla pengina og alltof mikil völd og lifðu í sínum einfalda eigin heimi í flóknum heimi okkar allra. Það varð hrun og það sem hrundi mest af öllu var traustið. Nú er traust þjóðarinnar á stjórnmálum á meira dýpi en Hálslón nokkursstaðar og undir aurugra vatni en Lagarfljót nokkurntíma. Og traustið fer áfram þverrandi. Lausnin er ekki lengur ein og með stórum staf og heitir Virkjun, Einkavæðing, Markaður eða Frjálshyggja eins og fyrir Hrunið mikla, heldur eru Lausnirnar núna óteljandi og koma hver úr sinni áttini, eða hver úr sínum hatti galdrameistaranna. Það eina sem virðist öruggt er að skynsemi er fallin úr keppni fyrir löngu. Blessuð sé minning hennar. Það fellur ekki að andrúmsloftinu að reikna dæmin með plúsum og mínusum. Gera ráð fyrir óvissu og vera innan öryggismarka, hlusta á rök og gagnrök. Sem sagt, taka skynsemi fram yfir óskhyggju og stemmningu. Ég óttast að brátt muni miklu og aurugu fljóti veitt í farveg með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.