Það er til saga af manni sem missti af byltingu. Þetta var rússneskur verkamaður í einhverju verksmiðjubrúki á ónefndum stað á óravíddum þessa mikla lands. Hann var eitilharður bolsjévíki og þráði ekkert heitar en byltingu öreiganna. Svo var það einn dag að sendiboði kemur þangað sem þessi maður stritaði alla daga með þau heimssögulegu skilaboð að keisarnum hefði verið steypt af stóli og öreigabyltingin væri hafin. Þá vill svo ógæfulega til að söguhetja okkar er á kamrinum akkúrat þegar fréttin berst og í stað þess að upplifa óskastund ævinnar varð hann að láta sér nægja daufa endursögn vinnufélaganna af atburðinum. Hann leit víst sjaldan glaðan dag eftir þetta.

Þessi saga er til að minna á að Íslendingar misstu líka af byltingu.  Þegar boðskapur frönsku byltingarinnar barst um síðir til Íslands var allur almenningur á kamrinum. Það voru góðbændur og yfirstéttarkallar sem tóku á móti skilaboðunum og þau höfum við, allt fram á þennan dag aldrei heyrt nema í þeirra dauflegu endursögn.  Í Evrópu var einvaldskóngum steypt af stóli með hirð og aðli í byltingu sem boðaði að þeirra guðlegu völd skyldu færð fólkinu. Ríkisvaldið kæmi frá alþýðu manna, ekki kónginum fyrir hönd Guðs. Í íslensku útgáfunni virtist sem boðskapur frönsku byltingarinnar hefði fjallað um Dani. Þeir skyldu fara og láta okkur í friði.  Íslendingar væru frjáls og fullvalda þjóð.  En hvað almúgann varðar, ja þá  hlytu allir að skilja að hann hefði engan þroska til að flangsast um eða látast fullráða. Og íslenskur almúgi, sem enn er að girða brækurnar eftir kamarinn, nikkar einhverskonar samþykki í hljóði.

 

Svo urðu til íslensk stjórnmál, þökk sé vindum frönsku byltingarinnar og þá fjölluðu þau bara um eitt mál, sjálfstæðismálið. Og enn fjalla íslensk stjórnmál bara um þetta eina mál þegar í hnúana tekur. Ætíð þegar mikið liggur við skulu einhverjir tyrkjaránsmenn birtast við sjóndeildarhringinn og alltaf á eftir fullveldinu, vilja knésetja Íslendinga. Þetta verður jafnvel umsátur allra illra afla austan hafs og vestan og íslensk stjórnmál verða á samri stundu bara um eitt mál, sjálfstæðismálið.

Þannig er vitund þessarar þjóðar mótuð. Við eru Íslendingar áður en við erum nokkuð annað og líka löngu eftir að við erum orðin eitthvað allt annað. Við erum Íslendingar, sama hvaða útlensku bylgjum við fögnum, hverri á eftir annarri. Sama þótt meginstólpar samfélagsins séu fengnir frá útlöndum: lög og reglur, menning, siðir, tíska, tækni og nauðsynjar. Og þó hvergi sé áþreifanlegra en á Íslandi, þar sem menntun heilu stéttanna fer fram erlendis, að þekking nútímasamfélaga er alþjóðleg, skal samt vei þeim sem talar um Ísland sem hluta stærra menningarsvæðis, sem þátt í mengi þjóða. Nei, við erum íslensk þjóð og búum við séríslenskar aðstæður. En aldrei erum við þó meiri Íslendingar en þegar forréttindafólkið okkar er sem afkastamest við að moka auði landsins undan íslensku yfirvaldi í sömu leyniskjólur og skuggalegustu ræningjar heimsins.

 

Þessi fallega samheldni um þjóðsögulega sjálfsmynd okkar hefur alltaf verið besta tækið til að hygla sjálfum sér á kosnað almennings og afla sér áhrifa og geðþóttavalda, því íslensk stjórnmál fjalla um frelsi þjóðinnar ofar sérhverri kröfu. Ofar kröfunni um jöfnuð, ofar kröfunni um heiðarleika, ofar kröfunni um heilbrigði, menntun, öryggi og afkomu. Og íslenskir vinstrimenn, sem löngum hafa haldið á lofti slagorðum frönsku byltingarinnar um frelsi, jafnrétti og bræðralag eru þjóðhollastir allra. Þeir eru fulltrúar alþýðunnar á kamrinum, sem missti af byltingunni og skilur ekki að frelsið átti að verða hennar sjálfrar, en varð þjóðfrelsishugmynd yfirstéttarinnar.

Á Íslandi eru stjórnvöld ekki þjónar almennings, heldur er almenningur þegnar stjórnvaldanna. Þess vegna segja stjórnmálamenn ekki af sér jafnvel þó rúnir séu trausti, þess vegna geta ráðherrar ráðskast með opinber embætti og stofnanir eins og prívateignir og þess vegna telja stjórnvöld ekki tiltökumál að ganga gegn skýrum þjóðarvilja.  Og það er athyglisvert að forsetinn, sem nokkrum sinnum neitaði að skrifa undir gjörninga Alþingis og tók þannig undir útbreidd mótmæli almennings, vildi sjálfur ekki að þessu valdi yrði komið til þjóðarinnar í stjórnarskrá. Valdið átti að vera hans. Almenningur þegnar, ekki valdhafar.  

Svo þannig hefur það verið, að um leið og Íslendingur greiðir atkvæði í kosningum færir hann fórn,  lumar lítilli gjöf í nafni þjóðfrelsins með atkvæðaseðlinum: völdum sínum sem borgari. Og valdið sem vera á hjá þjóðinni í höndum hvers og eins hverfur og flyst til þeirra sem ættu að stjórna í umboði þessa valds, en verða eigendur þess.

   

En það blása vindar umbyltingar eftir hrun og aðrar afhjúpanir sem sýna hve blekkingar, svik og óhollusta  við samfélagið eiga miskunnarlaust djúpar rætur á Íslandi og hversu inngróin stjórnmálin eru sérhagsmunum. Skilaboðin eru, að áður en farið er að ræða önnur mál þarf að færa valdið til fólksins, þar sem það á heima og gera stjórnmálaflokkana að þjónum þessa valds. Og vonandi fara þeir stjórnmálamenn sem ætla í raun að vinna fyrir almannahag nú loks að skilja hvað hefur slegið þá til jarðar hvað eftir annað. Það er þetta vitlausa kerfi sem valdrænir almenning, en gefur valdhöfum frelsi til að fara sínu fram, jafnt rúnir virðingu og trausti sem annars. Engin pólitík getur þjónað almenningi innan slíks kerfis.

   

Íslensk stjórnmál eru á krossgötum og kannski er gamla kerfið komið á leiðarenda eða kannski lafir það enn, um það snúast kosningarnar á morgun. Ég treysti því að þeir flokkar sem tekið hafa sig saman um að endurræsa samfélagið skilji hlutverk sitt og geri sér grein fyrir að það kostar átök að vera sannur fulltrúi almennings. Svo væri óskandi að við fengjum eftir kosningar stjórnvöld sem endurræsta samfélagið.