Gömul saga tileinkuð kjósendum þessa lands

Sagan gerist á þeim tímum, löngu fyrir rúllubagga, þegar enn var reynt að þurrka hey á þessu blauta landi. Ef hey er hirt of blautt hitnar í stabbanum og getur jafnvel orðið eldur af, enda voru hlöðubrunar tíðir á þessum árum. Í fjarlægri sveit brunnu í rosatíð svo margar hlöður að bændur urðu örvæntingarfullir og ákváðu að stofna slökkvilið. Valinkunnur bóndi var sendur suður á námskeið hjá slökkviliðinu og festi um leið kaup á gömlum brunabíl. Hann kenndi hópi vaskra heimamanna réttu handtökin og slökkviliðið var reiðubúið. Svo eftir langa mæðu kviknaði í hlöðu. Sveitasíminn bar boðin með hraði á alla bæi og brunabíllin kom æðandi með sírenur heim á bæ. Slökkvistjóra mætti sótsvartur, móður, en skælbrosandi bóndinn á hlaðinu. Honum hafði sjálfum tekist að slökkva eldinn. Það hnussaði í slökkvistjóra. Og þegar hann hafði litið inn í hlöðuna hristi hann hausinn framan í bónda og sagði þungur á brún: "Grunaði ekki Gvend. Vitlaust slökkt"

Rýnt í gruggugt vatn

Lífið er að fjara úr Lagarfljóti vegna aurburðar í kjölfar Kárahnjúkavirkjunar og menn þar eystra muna ekki eftir að því hafi verið spáð. Þeir muna eitthvað sagt um minni rýni fljótsins, en ekki þessi ósköp. Þeir muna eflaust líka eitthvað um gagnrýni, og að ekki hafi verið mark á henni takandi. Það rann allt eftir einni slóð þegar ákveðið var að virkja eins og síðar allt rann eftir einni slóð fram af hengifluginu. En hví skyldi það koma einhverjum á óvart að fiskur í Lagarfljóti yndi því illa að fá allan aurinn úr Jöklu yfir sig? Hvaða fræði voru það? Það voru engin fræði, það var pólitík. Fólk var blindað, einkum fólk á Austurlandi, sem hafði eðlilegar áhyggjur af framtíð byggðarinnar. Pólitikin bauð Lausnina og ekkert stopp. Virkjun var rakið dæmi, eintómir plúsar og engir mínusar. Mínusarnir voru áróður, plúsarnir sannleikur, því þannig virkar mannshugurinn þegar reiknigáfan hittir óskhyggjuna. Við munum þessa tíma og þetta andrúmsloft. Munum hvernig stjórnmálamennirnir voru búnir að ákveða að ekkert skyldi stöðva þá og hvaða vopnum var beitt til að tortryggja gagnrýnendur og hvernig efasemdir og óþægilegar niðurstöður voru snúnar niður. Menn beittu þar valdi og tefldu fram trausti sínu sem kjörnir fulltrúar fólksins og trausti hins opinbera kerfis gegn öllum efasemdum og allri gagnrýni. Svo var sprengt og flætt yfir land, en eftir lá eitrað andrúmsloft óheiðarlegrar ákvörðunar. En um leið og vatnið flæddi og kaffærði víðerni hálendisins og jökulfljótinu auruga var veitt í nýjan farveg byrjaði að flæða undan því trausti sem misnotað hafði verið og fólk fór að leita nýrra farvega í huganum. Svo leiddi hvað af öðru, hin skelfilega Kárahnjúkahagstjórn, Bóla og Hrun. Ráð manna með alltof mikla pengina og alltof mikil völd og lifðu í sínum einfalda eigin heimi í flóknum heimi okkar allra. Það varð hrun og það sem hrundi mest af öllu var traustið. Nú er traust þjóðarinnar á stjórnmálum á meira dýpi en Hálslón nokkursstaðar og undir aurugra vatni en Lagarfljót nokkurntíma. Og traustið fer áfram þverrandi. Lausnin er ekki lengur ein og með stórum staf og heitir Virkjun, Einkavæðing, Markaður eða Frjálshyggja eins og fyrir Hrunið mikla, heldur eru Lausnirnar núna óteljandi og koma hver úr sinni áttini, eða hver úr sínum hatti galdrameistaranna. Það eina sem virðist öruggt er að skynsemi er fallin úr keppni fyrir löngu. Blessuð sé minning hennar. Það fellur ekki að andrúmsloftinu að reikna dæmin með plúsum og mínusum. Gera ráð fyrir óvissu og vera innan öryggismarka, hlusta á rök og gagnrök. Sem sagt, taka skynsemi fram yfir óskhyggju og stemmningu. Ég óttast að brátt muni miklu og aurugu fljóti veitt í farveg með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.

Á yður prófar hann sína nýju skó

Þegar ég var í Hagaskóla birtust einn dag nokkrir kínverskir drengir úr nýstofnuðu sendiráði á Íslandi, komnir til að læra íslensku. Kurteisi, eljusemi og námsgáfur þeirra voru með nokkuð öðrum hætti en maður átti að venjast. Einn þeirra sóttist oft eftir hjálp minni einhverra hluta vegna. Hann stytti sér aldrei leið í náminu og tróð sig glaður fullan af gamaldags orðfæri og þjóðlegum fróðleik, en svaraði bara með brosi þegar ég efaðist um að það borgaði sig fyrir hann að eyða orkunni í slíkar pælingar. Við lásum lestrarbókina saman, ég endursagði eftir þörfum og hann glósaði. Ensku mátti bara nota til þrautavara. Hátindi náði þessi bókmenntastarfsemi þegar við í sameiningu snérum þannig sögunni „Gamla heyið" eftir Guðmund Friðjónsson yfir á mandarin. Svo hvarf þessi strákur eins skyndilega og hann kom og ég hef oft velt því fyrir mér hvað af honum varð og hvernig gamla heyið hafi nýst honum í lífinu.

Nú birtist á Íslandi Huang Nubo og hefur keypt Grímsstaði á Fjöllum, þessa gríðarstóru og fornfrægu fjallajörð, þar sem pósturinn gisti í ljóði Laxness þegar Fljótsdalshérað var í fyrsta skipti þérað. Nubo borgar sem svarar milljarði fyrir jörðina segir RÚV. Ekki einu sinni Gunnar Birgisson hefði getað gert slík kaup. Það er eins og Kínverji hafi lumað sér inn í sögu Guðmundar á Sandi og keypt jörðina undan Brandi á Hóli með gamla heyinu og öllu saman.

Saga okkar hefur tekið óvænta stefnu. Ögmundur innanríkisráðherra brást við og bendir á gula ljósið. Það þarf leyfi. Útlendingar þurfa leyfi til að eignast jarðir og þessi kaup þarf að skoða í því ljósi. Í gulu ljósi af gulu hættunni, segir Ögmundur við RÚV, undir afar fölri rós. Og jafnvel þó ferðaþjónustuan gleðjist og fólk eystra leggi við hlustir þarf ekki að efast um að orð Ögmundar fara á vængjum til margra. Auðkýfingur úr innsta hring Kínverska Kommúnistaflokksins birtist á Hólsfjöllum og kaupir víðernin! Hvað finnst Íslendingum um það? Daginn eftir eru Kínverjar aftur í fréttum og hafa þá keypt norðurljósin. Segið svo að þeir hafi ekki húmor.

Kínverjar, sem fyrir nokkrum árum voru fyrir Íslendingum menn í gámahverfum Kárahnjúka, hafðir til að vinna erfiðustu og hættulegustu störfin fyrir minnsta kaupið, birtast nú aftur fyrir austan í líki moldríks skálds sem þérar öræfin og prófar á þeim sína nýju skó. Þetta er auðvitað stórkostlegt. En Ögmundi er ekki skemmt, hann sér kínverska refskák bak við tjöldin og nýtt græðgisæði landa sinna í uppsiglingu.

En um leið og Ögmundur ráðherra hefur mælt þessi orð mætti renna upp fyrir honum og mörgum öðrum merkileg hugsun. Þó stjórnmálmenn geti neitað þjóðinni um að taka ákvörðun um tengsl sín við útlönd með atkvæðaseðlum geta greinilega aðrir tekið þessa ákvörðun fyrir hana með peningaseðlum.